Euskararen barneko morfologiaren hezur-mamia zerez egina den jakin nahi duen nornahi, hizkuntzaren barnea zer-nolakoek osatzen duten ezagutzeagatik, lagun hori, diot, hiztun zaharra zein berria izan, eta berdin dio bera aditua edo zale hutsa ote den, harriduraren harriduraz geratuko da beti ergatibo kasuarekin topo eginda.

Aditzaren nolakotasunak, baiki, baldintzatzen du erabat arlo hau. Demagun badugula aditz trantsitibo bat buruan; bada, hark zer gogoetaturik emanen digu ezinbestean, zeren eta, hala izanik, subjektuari atxiki beharko diogu k hori, nahi eta nahi ez, eta hori, esaldia ongi burutua izanen bada. K, hala, bere txikian hain juxtu, itzela eta itzal handikoa da euskaldunarentzat.

Horra hor, oi, ergatiboaren loria eta eragipena!

Izan ere, euskara, indoeuroparrak ez diren inguruko hizkuntzekin alderatuz gero, bitxia da guztiz, guztiz harribitxia, k horren existentzia eta bere izaera misteriotsuagatik. Besteak beste, jakina.

Baina arazo iturria ere bada, hala ere, hizki alu hori. Eta ezin konta ahala buruhauste sortarazi ohi dizkio hiztunari, k subjektuari jarri/ez jarri trantze horretan harrapatuta dagoelarik. Neu, behinik behin, estutasun horretatik pasatakoa naiz frankotan, ahoz zein idatziz, oroz gain euskararen ikasbidean lehen urratsak urratu nitueneko garaian. Gaur egun ere, ez pentsa, estropezu galantak egiten ditut tarteka, batik bat, burua ahul dudalarik.

Eta, zer dela-eta dator hau guztia? Ba, joandako igandean, hilak 14, BERRIAn Beñat Oihartzabal euskaltzainari egindako solasalditik dator, hain xuxen, burutazio hau guztia. Bertan, une batean, kazetariak galdetzen dio hizkuntzalariri ea ergatiboa galduko duen noizbait euskarak; eta, hura galduz gero, ea larria litzatekeen galera hori.

Bone, zera ihardetsi dio euskaltzainak kazetariari, hitzez hitz jasoa: “Arriskua bada. Harrigarriena dena da nola egon den. Eta ez dakigu noiztik den”.

Tamalez, Beñat ez da gaiaren inguruan gehiago mintzatzen. Kazetariaren hurrengo galderak beste bidetik doaz, eta Beñaten adierazpenak ere bai.

Uste dut, bestalde, k horren galera egundokoa litzatekeela hizkuntzarentzat, alboko beste kalte batzuen artean, ziur aski, aditz trantsitiboen joko laguntzaile osoa ere galbidera joan litekeelako denbora bitartez, gainbeheratzea emeki eginik.

Ez, ez, eta ez! Ergatiborik gabeko euskararik ez!

Hiztunak, hain xuxen, k hori tentuz erabili behar du, kariñoz zaindu eta adorez babestu.

Beno, lagunak, ni amaitu dut gaurkoz. Eta beraz, nik banoa beste nonbaitera.

Segi ongi, eta gaur zortzira arte!

Deskargatu

Gauak esna eta egunak lo pasatzen dituen gautxori edo saguzarra ohituta dago bakarrik edo, alderantziz ibiltzera. Ilundu ostean, lanera joateko jaikitzean, lo goxoan murgilduta egoten dira etxeko gainerakoak, eta isil-isilik ibili behar izaten du inor ez esnatzeko: dutxatu, jantzi, mokadutxoa jan…

Noizbehinka baina, garaiz baldin badabil, lo utzi behar duenari begira esertzen da ohe ertzean, erdi lo bera ere. Maindire leunaren gainean jartzen du eskua, eta gora eta behera mugitzen da, lo dagoenaren arnas epelarekin batera. Ze gustura sartuko litzatekeen bere ondoan, goxo-goxo! Aho-zabalka, Lizardik oheari idatzitako olerkia etorri zaio gogora:

“Neke-sendalaria,

buru-argitzallea…

lanaren saria…

Amestegi guria,

naigabeen azkaia,

nagien nausia.”

Amestegi guria… Zerekin ari ote da lotia ametsetan? Bere aurpegiak ez du pista handirik ematen, baina ez dirudi behintzat amesgaiztorik duenik, erdi-ilunpean, bare-bare antzematen delako bere begitartea. Zerekin ari ote da ametsetan? Lizardi entzun du berriz gautxoriak:

“…Amets dagit, basoan

il nauela, parreaz,

maitagarri batek,

ta, gozorik, illeta

abesten didatela

berreun milla lorek…

…Amets dagit nautela

tximirritek eortzi

abaraska baten,

ta illobia, lasaki

ta ixilka, ari naizela

parra-parra yaten…”

Edo ez, pentsatzen du gautxoriak logurari ezin eutsi; behar bada lotia gautxoriarekin berarekin ari da ametsetan; bere ondoan dagoela, berari begira. Eta hala balitz, gautxoria ametsa balitz… eta lotiak amets egiteari utziko balio?  Esnatuko balitz, kandela bat bezala itzaliko litzateke gautxoria, nonbait irakurri zuenez…

Berdin dio. Bien arnasa bat da orain. Gautxoriak ezin dio buruaren eta betazalen pisuari eutsi, eta lotiaren ondoan etzan nahi lukeela pentsatzen du erdi ametsetan… (edo etzan egin da?). Azken segundoan ordea, berandutzen ari ziola eta alde egin behar duela gogorarazi dio Lizardik:

“Ai, nolako zoroak

gauez kalerik kale

ibil oi diranak!

Arkiko al dituzte

asun miñez beterik

iñoiz beren oiak!…“

Jaiki, eta etxetik atera da gautxoria, zapatak asunez beteta.

Deskargatu

Heldu da Nafarroako Bertsolari Txapelketako final handia. Larunbatean, 17:30etan, Lesakako pilotalekuan jokatuko da. Bertso hitzorduak ikusmin handia sortu du. Salgai jarritako mila eta ehun sarrerak agortu egin dira. Finalean partehartuko duen zortzikotea: Eneko Lazkoz, Oskar Estanga, Xabier Legarreta, Julen Zelaieta, Xabier Terreros, Julio Soto, Arkaoitz Goikoetxea  eta Estitxu Arozena. Azken hiruoekin mintzatu gara Pasahitza saoian, baita Bertsozale Elkarteko Lorea Arburuarekin ere.

Deskargatu

Erruki dut Jean-Serge Nérin polizia frantsesa. Erruki dut haren alarguna. Haren lau-seme alabak. Ez dakit nolakoa zen Nérin delakoa. Hartaz, ez zuela hala hiltzea merezi baizik ez dakit. Eta erruki dut, orobat, Joseba Fernández Aspurz iruinxemea. Erruki haren familia, haren lagunak. Ez dakit nola sentitzen ahal zaren zure semeak, zure adiskideak, heriotza ergel bat ekarri duen ekintzan parte hartu duela jakin ondoan.

Krudela eta injustua ez ezik, ergela baita Jean-Serge Nérinen hilketa. 1970ean oraindik Vietnamen zeuden soldadu amerikar anitzek uko egin zioten borrokatzeari. “Ez dugu gerla puta honetan hiltzen diren azken ergelak izan nahi” erraten zuten. Jean-Serge Nérin lanean ari zen. Joseba Fernández Aspurzek uko egiten ahal zion egiten ari zenari. Luzatu behar zen, ordea, gure kontu triste hau.

Jean-Serge Nérin hilik dago, eta Joseba Fernández Aspurz bizirik. Ez nuke haren larru barnean egon nahi, hala ere. Espainia ankerra bada bere zerbitzariak hiltzen dituenekin, are ankerragoa Frantzia. Eta Frantziarekin ez da negoziariorik izanen. Ezta noizbait kontu triste hau behin betikoz amaitzen denean ere.

Deskargatu

Deskargatu

Mozioak Espainiako Gobernuari eskatzen dio “haren eskuduntzen arabera har ditzakeen neurriak har ditzala erakunde judizialek aitorturik, haien gogoz kontra egoera irregularrean dauden tokian tokiko irratiekin”. Eta hori bera egin dezatela galdegiten die erkidego autonomoetako gobernuei. Azkenik, Esainpiniako Gobernuari egiten dion eskaria, “Hizkuntz Gutxituen Europako Kartan sinaturiko konpromisoak betetzea, komunikabideei doakienez”.

Gero eta gehiago dira, beraz, Euskalerria Irratiaren aldeko eta Nafarroako Gobernuaren aurkako jarrera hartzen ari diren erakundeak: Espainiako Diputatuen Kongresua, Europako Kontseilua, Nafarroako Parlamentua, Euskaltzaindia… Aurrekoan idatzi genuena berridatziko dugu: Sanz, errenditu, inguraturik zaude eta. Bidenabar, Espainiako hiriburutik datorkigun albiste honen harira, Lendakaris Muertos taldearen honako kanta honekin oroitu gara.

Negua hain luze eta hotza izan denez, inoiz baino txano madrildar gehiago ikusi ditut Iruñeko karriketan. Badakit, bai, bakoitzak burua estaltzerakoan bere gustuko txapel, kapela edo txanoa aukeratzeko eskubide osoa duela. Baina azken telegrametako batean besteen herrak eta aurreiritziak astindu zituen sermoilari honek ere baditu bereak. Eta pekatu horiek noizbait aitortzekotan, garizumako amaieran egin behar delakoan hortxe lehenbizikoa: gorroto dut txano madrildarra.

Ostiral arratsaldean, Donibanetik Rodezno Condearen plazaraino joan nintzen alabarekin, Paz Ziganda ikastolak antolatu duen erakusketa interesgarria ikustera. Bada, Carlos III.n gora, alaba honetaz eta hartaz solasean ari zitzaidan bitartean, nik gizonezkoen buru gainean ikusten nituen txano madrildarrak zenbatzeari ekin nion. Konklusio argia: Iruñeko bigarren zabalgunean gora egin ahala, txano madrildarren kopuruak ere gora egiten du nabarmen. Horra hor otoiz-erregua: negua eta hotza ahalik eta azkarren amai daitezela, horrela batere osasungarria ez den gorrotoa pizten duen buru-estalkia ere zortzi edo bederatzi hilabetez desagertuko baita. Ikusten duzuenez, jarrera aldaketarako zirrikiturik ez dago. Beraz, barkamena ere nekez eskatuko dut, heldu den urtean pekatu bera eginen dudalakoan…

Pekatuak aitortzen hasita, nire gorrotoen sailkapenean bigarren postuan tinko segitzen duen Tunaz ere zerbait esan nezake, baina musika alde batera utzita zezenketez pare bat hitz. Atzo, jakina denez, ikuskizunaren aldeko testu bat onartu zuten Nafarroako Parlamentuan. Pekatari honek aitortzen du,  askotan izan dela Iruñeko zezen-plazako eguzki tendidoan, Sanferminetan eta bakarrik egun aldrebestu horietan, toreroari eta zezenari kasurik egin gabe, hori bai, ez dakit  hau guztia aringarri izan daitekeen…

Kontua da mozioa onartu duten politikariek zezenketa kultur ondaretzat hartzen dutela, eta horretan oinarritzen dute tradizioaren defentsa. Hori esateko gai denak bere kultur maila ere agerian uzten du. Hala ere, zezenketa ekitaldi odoltsua dela jakin arren, eta kultur baliorik onartzen ez badiot ere, azken aitormena: askoz errazago ikusiko nauzue zezen plazan, txano madrildarrarekin baino…

Deskargatu

Nafarroa Bairen barne eztabaidez mintzatu gara gaur Pasahitza saioan bi kazetarirekin, Diario de Noticiaseko Ibai Fernandezekin eta Berriako Joxerra Senarrekin hain zuzen ere. Haien idurikoz, azken asteotako liskar publikoen ondotik koalizioko kideentzat zaila izanen da haien arteko konfiantza berreskuratzea. Nolanahi ere, bion aburuz, hautesleek gogor zigortuko lukete NaBairen haustura eta hori dela-eta azkenean, ederki kostata izanagatik ere, aurrera aterako dutela uste dute.

Deskargatu

]]> http://euskalerriairratia.com/2010/03/16/nafarroa-bai-baina-ez-ez-baina-bai/feed/ 0 euskalerriairratia Naba...tek daki http://euskalerriairratia.com/2010/03/16/iritzia-izugarria/ http://euskalerriairratia.com/2010/03/16/iritzia-izugarria/#comments Tue, 16 Mar 2010 12:55:15 +0000 euskalerriairratia http://euskalerriairratia.com/?p=2877 ]]> Josi Basterretxea

Ikurriñak ikusi ditut argazkietan, saldo bat. Jon Anzaren heriotzaren inguruko esamesak ekarri dizkidate belarrietara. Izugarria da gizon horrekin gertatu dena. Oraingoz, gertatu omen dena baizik ez dakigu; eta, halere, izugarria da. Izugarria da anonimatorik handienean hiltzea pertsona bat.

Izugarria da pertsona baten gaixotasunen berri publiko egitea, eta haren erraiak egunkarietako orrialdeetara ekartzea. Izugarria da administrazio frantsesak erakutsi duen ardurarik eza. Izugarria da hildakoaren familiakoei eman zaien tratamendu politikoa eman izana.

Izugarria da negar-gasa erabiltzea Jon Anzaren heriotzaren inguruko alor ilunak argitu daitezen eskatzen dutenen aurka. Izugarria.

Izugarriago litzateke jakitea, dakiguna ez zela jakin behar genuena…

Deskargatu

CDNk proposaturik, zezen festen aldeko testua onartu zuen atzo Nafarroako Parlamentuak. “Kultur ondare inmaterialtzat” hartu dituztenen artean, zezenketak, entzierroak eta “sokatira”. Bistan denez, sokamuturrarekin nahastu dute. Hanka sartzeaz haratago, ikusgarria CDN azken aldian foru Parlamentuan egiten ari den lana. Esperanza Aguirreren arrastoari jarraituz zezenketen alde egiteaz gain, “Nafarroaren nortasuna” errespetatzen ez duten testu liburuak erretiratzeko proposamena egin du, gobernu erregionalistak liburuok diru laguntzarik gabe uztea aski ez delakoan. Irudi luke 2011ko foru hauteskundeetara begira UPN eskuinetik aurreratu nahi duela Juan Cruz Alliren alderdiak. Martxa honetan, Iruñeko armarria hor ondoan jarri duguna izatea proposatuko dute. Eta Nafarroako ereserkia moduan, beste hau.